گاهی تصمیمگیری در صدم ثانیه، تعیینکننده اتفاقات لحظات بحرانی است. امروزه استفاده از تکنولوژی به رانندگان کمک میکند تا در چنین شرایطی، بهترین واکنشها را از خود نشان بدهند یا حتی اصلاً خود تصمیم نگیرند! سیستم کنترل پایداری الکترونیکی یا همان «ESP» از تکنولوژیهای مهم ایمنی تعبیهشده در خودروهای امروزی است که به راننده کمک میکند در مسیرهای لغزنده بهتر رانندگی کنند و برای جلوگیری از بروز تصادفات ناگهانی، کنترل بهتری بر خودرو داشته باشند؛ سیستمی که مانند یک راننده حرفهای و نامرئی وارد عمل میشود و از واژگونی یا خروج خودرو از مسیر اصلی جلوگیری میکند.
سیستم «ESP»؛ چیستی و نقش آن در فرمانپذیری
سیستم «ESP» همان سیستم کنترل پایداری الکترونیکی (Electronic Stability Program) است. به بیان سادهتر مجموعهای از سنسورها و پردازندهها است که مداوم، وضعیت حرکت خودرو و زاویه فرمان را بررسی و کنترل میکنند. در واقع «ESP» با هدف جلوگیری از لغزیدن خودرو و خروج آن از مسیر اصلی، بهویژه در مسیرهای لغزنده، طراحی شده است.
زمانی که این سیستم تشخیص میدهد جهت حرکت لاستیکها با جهت قرارگیری فرمان هماهنگ نیست و خودرو در حال انحراف است، بهصورت خودکار وارد عمل میشود و با ترمز گرفتنهای خاص، خودرو را به مسیر اصلی باز میگرداند.
بعضی خودروسازیها این تکنولوژی را با عنوانهای دیگری به بازار معرفی کردهاند؛ برای مثال شرکت تویوتا از اصطلاح «VSC» و بیاماو از عبارت «DSC» استفاده میکنند. اما در نهایت عملکرد همگی یکسان است، یعنی حفظ پایداری خودرو در شرایط بحرانی.
عملکرد «ESP»؛ برقراری تعادل در مسیر حرکت
سیستم کنترل پایداری الکترونیکی در واقع مغز متفکر ترمز خودرو است. این تکنولوژی از ۳ بخش اصلی تشکیل شده است:
- سنسور سرعت چرخ که سرعت چرخش هر چرخ را جداگانه اندازه میگیرد.
- سنسور زاویه فرمان که قصد راننده برای تغییر مسیر را تشخیص میدهد.
- سنسور چرخش که انحراف بدنه خودرو را بررسی میکند.
برای درک بهتری عملکرد این سیستم زمانی را در نظر بگیرید که حین حرکت با سرعت زیاد در پیچهای تند، خودرو دچار کمفرمانی یا بیشفرمانی شود. در حالت کمفرمانی (Understeer)، خودرو تمایل دارد بهجای پیچیدن، به مسیر مستقیم خود ادامه دهد و بهاصطلاح سُر بخورد؛ در این حالت «ESP» متوجه چسبندگی نداشتن چرخهای جلو میشود و بلافاصله ترمز چرخ عقب (سمت داخل پیچ) را فعال میکند و دماغه خودرو را بهسما داخل پیچ میکشد.
در حالت بیشفرمانی (Oversteer) نیز اگر انتهای خودرو لیز بخورد، خطر چرخش کامل به وجود میآید؛ بنابرین «ESP» روی ترمز چرخ جلو (سمت بیرون پیچ) فشار میآورد. این نیروی مخالف گشتاوری ایجاد و تمایل چرخیدن خودرو را خنثی میکند. بر همین اساس خودرو مجدد به مسیر مستقیم باز میگردد.
در واقع بهطور کلی سیستم «ESP» با سنجش شاخصهای از پیش تعیین شده، متوجه میشود که پایداری خودرو رو به کاهش است و ممکن است کنترل آن از دست برود. در این لحظه، سیستم «ESP» بدون دخالت راننده، روی یک یا چند چرخ ترمز میکند و حتی ممکن است قدرت موتور را کاهش دهد تا تعادل بار دیگر برقرار شود.
چراغ «ESP»؛ ثابت یا چشمکزن
چراغ سیستم کنترل پایداری در وضعیتهای متفاوت ممکن است روی صفحه کیلومترشمار ظاهر شود. برای مثال ممکن است هنگام رانندگی در برف یا باران، این چراغ بهصورت چشمکزن باشد. در این صورت سیستم در حال انجام بررسیهای لازم و واکنشگری فعال است تا پایداری خودرو را حفظ کند.
اما اگر چراغ «ESP» ثابت روشن بماند، سیستم دچار خطا شده یا در وضعیت غیرفعال (Off) قرار گرفته است. در هر صورت توصیه میشود راننده تا جای ممکن این سیستم را روشن نگه دارد؛ مگر در شرایط خاصی مثل گیر کردن در گل و لای عمیق که به هرزگردی چرخها نیاز است.
مزایای سیستم «ESP»؛ نقش مهم در کاهش تصادفات
بررسیها نشان میدهد که تاکنون سیستم «ESP» توانسته با حفظ هرچه بیشتری کنترل فرمانپذیری خودروها، آمار بسیاری از تصادفات جادهای منجر به واژگونی را تا نرخ ۳۰درصد کاهش دهد.
- جلوگیری از انحراف خودرو در پیجهای تند
- حفظ کنترل خودرو در جادههای لغزنده و برفی و بارانی
- کاهش احتمال واژگونی خودرو بهویژه شاسیبلندها
- کمک به رانندگان مبتدی در مدیریت شرایط اضطراری
این موارد از مهمترین مزیتهای استفاده از تکنولوژی «ESP» در خودروها است؛ چراکه به مثابه دستیار هوشمند راننده برای واکنشهای سریع در نظر گرفته شده.
تفاوت «ABS» و «ESP»؛ ترمز ضدقفل و ترمز هوشمندانه خودکار
هر دو سیستم از تجهیزات ایمنی خودرو هستند؛ اما بسیاری این دو اصطلاح را با یکدیگر اشتباه میگیرند. سیستم «ABS» یا همان ترمز ضدقفل، اجازه نمیدهد هنگام گرفتن ترمز، چرخها قفل شوند. به همین ترتیب راننده میتواند همچنان فرمان بدهد و ماشین را کنترل کند.
سیستم کنترل پایداری بسیار هوشمندانهتر عمل میکند. بدون اینکه راننده ترمز کند، سیستم خودش ترمز میگیرد و مانع از چرخش یا لغزش خودرو میشود. در واقع سیستم «ESP» از دادههای سیستم «ABS» استفاده میکند تا بتواند در مواقع ضروری عمل کند و سطح ایمنی را بالاتر ببرد.
معرفی خودروهایی با سیستم «ESP» در بازار ایران
در گذشته، این آپشن ایمنی فقط در خودروهای لوکس و وارداتی دیده میشد؛ اما در حال حاضر با سختگیریهای بیشتر در وضع برخی قوانین برای استاندارد خودروها، خودروهای جدید داخلی نیز به این سیستم تکنولوژیک مجهز شدهاند.
بر همین اساس خودروهای گروه خودروسازی سایپا که از سال 1402 تولید شدند، دارای سیستم کنترل پایداری هستند؛ از این رو در لیست مشخصات فنی شاهین اتومات و هاچ بک اطلس، شاهد وجود این سیستم هستیم.
ایران خودرو نیز از این قاعده مجزا نیست؛ برای مثال ایکو تارا، دنا پلاس دستی و اتوماتیک از محصولات پرمخاطب ایران خودرو هستند که از همان ابتدای معرفی به بازار به سیستم پایداری الکترونیکی مجهز بودند.
همچنین سیستم «ESP» یکی از آپشن ایمنی جدانشدنی از خودروهای وارداتی و خودروهای مونتاژی مثل خودروهای چینی به شمار میرود. بنابراین تمام خودروهای چینی جدید بازار از جمله خانواده تیگو و آریزو و اکستریم از شرکت مدیران خودرو، جک و «KMC» از شرکت کرمان موتور و فیدلیتی یا دیگنیتی از بهمن موتور، همگی از سیستم کنترل پایداری الکترونیکی استفاده میکنند.
نصب سیستم «ESP»؛ خودروهایی بدون سیستم «ESP»
نصب سیستم «ESP» بر خودروهایی که بهصورت کارخانهای به آن تجهیز نشدهاند، بسیار پیچیده، پرهزینه و تا حدی ناممکن است؛ چراکه در این صورت خودرو به تعویض کامل سیستم «ABS»، نصب سنسورهای متعدد در ستون فرمان و بدنه و تغییرات گسترده در کامپیوتر خودرو (ECU) نیاز دارد. بنابراین پیشنهاد میشود هنگام خرید خودرو، از ابتدا مدلهایی را انتخاب کنید که بهصورت استاندارد سیستم کنترل پایداری داشته باشند. با همین هدف میتوانید به سایت سپند خودرو مراجعه کنید و در لیست انواع محصولات سایپا و ایران خودرو، خودروهای مجهز به سیستم کنترل پایداری را بررسی و مقایسه کنید.
سپند خودرو؛ خرید اقساطی خودروهای مجهز به سیستم «ESP»
قبل از خرید، برای انتخاب بهترین خودروی مجهز به سیستم کنترل پایداری میتوانید با کارشناسان مجرب سپند خودرو گفتوگو کنید تا بسته به محدوده قیمتی مد نظر شما، ایمنترین محصولات ایرانی، وارداتی یا مونتاژی را به شما معرفی کنند. در حال حاضر خرید اقساطی کوتاهمدت و بلندمدت انواع خودروها با شرایط گوناگون در سایت سپند خودرو ممکن و میسر است.
